[ X ]

Drogi Użytkowniku,

W związku z tym, że począwszy od dnia 25.05.2018 r. na terenie Polski obowiązują nowe przepisy regulujące kwestie ochrony Państwa danych osobowych, Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), (dalej zwane RODO), Motor-Presse Polska sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (53-238) przy ul. Ostrowskiego 7, wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS: 0000151026, NIP: 8990026326, REGON: 930327847 o kapitale zakładowym w wysokości 2.860.000,00 złotych zachęcamy do zapoznania się ze zaktualizowaną treścią "Polityki prywatności" naszych Serwisów. Znajdują się w niej szczegółowe informacje na temat zasad przetwarzania danych osobowych na naszych stronach internetowych.

Kontynuując korzystanie z naszej strony internetowej (również poprzez zamknięcie tego komunikatu) z wykorzystaniem domyślnych ustawień przeglądarki internetowej w zakresie prywatności, wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez Motor-Presse Polska Sp. z o. o oraz naszych Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres zmieniając ustawienia plików cookies w przeglądarce.

Kontynuuj przeglądanie

REKLAMA

REKLAMA

PODZIEL SIĘ



OCEŃ
3.4

Biegacz pod kontrolą: badania, które musisz zrobić

Dzięki badaniom lekarskim i laboratoryjnym dostaniesz dokładne informacje nie tylko na temat stanu Twojego zdrowia, ale i efektów wykonywanego treningu. Sprawdź, które badania i jakie wskaźniki organizmu mogą powiedzieć Ci o Twojej formie więcej niż stoper.

fot. Ververidis Vasilis 2013/shutterstock.com

Lekarze jak mantrę powtarzają, że należy regularnie wykonywać badania kontrolne. Do tych zaleceń powinni stosować się wszyscy, ale wiadomo jak jest...

Biegaczom, szczególnie długodystansowym, jednak nie przystoi się wykręcać. Badania nie służą bowiem jedynie określeniu Twojego obecnego stanu zdrowia. Na ich podstawie dowiesz się też, jakie efekty przynosi Twój dotychczasowy trening, czy są jakiekolwiek powody do niepokoju i na co możesz sobie pozwolić w przyszłości.

Sprawdź, jakie badania możesz sobie zrobić i co one oznaczają:

Laboratorium zamienia próbkę Twojej krwi w tabelę zakodowanych w skrótach parametrów i zestawia te dane z normą. Bierze pod uwagę wiek i płeć, ale uwaga - do kalkulacji nie wlicza setek wybieganych kilometrów i litrów wypoconych na interwałach. Dlatego Twoje wyniki odbiegające od przyjętej normy niekoniecznie wymagają interwencji lekarza. Chyba że zaleci on kontynuację biegowej kuracji.

"Trening polega na stopniowym zwiększaniu obciążeń, ponieważ one wyzwalają zmiany adaptacyjne w organizmie" - mówi Ernest Kuchar, lekarz specjalista medycyny sportowej. Właśnie przystosowanie do wysiłku sprawia, że u osób wytrenowanych występują pewne odchylenia od przeciętnej. Bieganie nie sprawi, że w Twoich żyłach popłynie błękitna krew, ale z wyników badań na pewno wyczytasz więcej o swojej obecnej formie.

Badanie krwi

Hematokryt

Badanie krwi to podstawowy miernik stanu zdrowia i wskaźnik choroby. Jednym z najważniejszych parametrów w szeregu morfologicznych cyferek jest hematokryt (HCT).

"Hematokryt to stosunek objętości krwinek do objętości całej krwi - tłumaczy dr Kuchar. - Czyli, mówiąc krótko, informacja, jaką objętość krwi stanowią krwinki czerwone. Zmiana objętości osocza zmienia wskaźnik hematokrytu. Dlatego organizm, przystosowując się do wysiłku, w którym traci dużo potu, ułatwia tłoczenie krwi, rozcieńczając ją. Hematokryt spada, ale nie jest to przejaw anemii, lecz adaptacji".

Średnia objętość krwinki

"Jak odróżnić anemię wynikającą z adaptacyjnego rozcieńczenia krwi od anemii wynikającej z niedożywienia czy choroby? Kiedy hematokryt spada i hemoglobina spada, trzeba patrzeć na parametr MCV (średnia objętość krwinki) i jeżeli ten wynik jest poniżej normy, to najprawdopodobniej mamy do czynienia z anemią, np. na skutek niedoboru żelaza" - tłumaczy Kuchar.

Cholesterol całkowity

Profesor Marek Kuch, przewodniczący Sekcji Kardiologii Sportowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, zauważa, że większa część amatorów biegania to osoby, z których metryki wynika, iż mają już na karku wielokrotność osiemnastki. "Biegacze około pięćdziesiątki, szczególnie maratończycy, ze względu na pokonywane duże dystanse muszą się kontrolować, wykonując badanie wysiłkowe EKG" - mówi kardiolog.

Zagrożeniem w tym wieku może być choroba wieńcowa, a jednym z czynników ryzyka jej wystąpienia jest podwyższony poziom cholesterolu. Norma cholesterolu całkowitego to 200 mg/dl lub 5,2 mmol/l. Jeśli znacząco ją przekraczasz, powinieneś udać się do lekarza.

Cholesterol LDL i HDL

Dobra wiadomość jest taka, że aktywność fizyczna znajduje się w czołówce metod obniżających poziom cholesterolu, a tym samym zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia. O podążaniu w dobrym kierunku świadczy wzrost poziomu cholesterolu HDL (tak zwanego dobrego) i obniżenie poziomu LDL (złego cholesterolu).

Biegacze bez większego problemu mogą zapewnić sobie utrzymanie dobrego cholesterolu na wysokim poziomie i wymiatanie z organizmu złego LDL do wartości poniżej 135 mg/dl (3,5 mmol/l). Dowiedziono, że takie działanie zapewni regularna aktywność fizyczna o umiarkowanym poziomie intensywności, praktykowana trzy razy w tygodniu przez około 45 minut.

Leukocyty

WBC (ang. white blood cells), czyli leukocyty, to białe krwinki oznaczane w morfologii. Zadaniem białej armii jest ochrona organizmu przed atakiem niechcianych chorobotwórczych gości, zwłaszcza w momentach osłabienia. Wysiłek fizyczny prowadzi do kilkukrotnego wzrostu ich liczby (leukocytozy). W okresie regeneracji armia ta stopniowo się wycofuje, jednak po kilkugodzinnym biegu parametry te wracają do normy nawet przez dobę.

REKLAMA

Regularne treningi zwiększają aktywność leukocytów, dzięki czemu działają one efektywniej. Gorzej, kiedy przez niedobór odpoczynku albo zbyt wygórowaną intensywność treningów organizm nie adaptuje się odpowiednio do obciążeń i pojawia się zespół przetrenowania.

Naukowcy zaobserwowali u przemęczonych biegaczy długodystansowych spadek spoczynkowej leukocytozy. Monitorując prawidłową ilość leukocytów, która u dorosłego człowieka mieści się w przedziale 4000-10 000 w 1 mm3 krwi, można wykryć nadchodzące kłopoty zdrowotne.

Porównanie wyników badań

Zobacz, jak odczytywać i interpretować wyniki badań krwi.

 

Badanie

Wynik przeciętnego człowieka

Wynik biegacza profi

Norma

Jednostka

Morfologia (wybrane parametry)

 

 

 

 

WBC leukocyty

5.5

wyżej

4-10

10x3/µL

HTC hematokryt

46.5

46.5

41-53

10x3/µL

średnia objętość krwinki czerwonej

90.5

90.5

80-100

fL

Lipidogram (wybrane parametry)

 

 

 

 

cholesterol całkowity

190

obniżony

< 190

mg/dL

cholesterol HDL

40

podwyższony

> 40

mg/dL

cholesterol LDL

115

obniżony

< 130

mg/dL

 

Ważne wskazówki:

  • Porównując wyniki badań np. co pół roku, można sprawdzić, czy organizmowi niczego nie brakuje.
  • Osobom trenującym regularnie przynajmniej raz w roku zaleca się wykonać morfologię, OB i badanie moczu.
  • Pamiętaj, żeby poinformować lekarza o swoim biegowym stylu życia. Pomoże mu to zinterpretować wyniki Twoich badań.

Badanie moczu

Podobnie jak morfologię i OB, zleca się przynajmniej raz w roku. To badanie, mimo swojej prostoty, daje istotne informacje o stanie wielu ważnych narządów czy nieprawidłowościach w diecie.

Białko

"W badanym moczu nie powinno być żadnych zmian" - podkreśla Ernest Kuchar. U osób, które dużo biegają, może jedynie pojawić się śladowa ilość białka.

"W przypadku sportowców ta mała ilość jest traktowana jako norma. Nadal do końca nie wiadomo, dlaczego tak się dzieje, w każdym razie w moczu sportowców może się zdarzyć ślad białka. Od choroby nerek można ten stan odróżnić w ten sposób, że jak się przestanie biegać, to białko szybko znika" - wyjaśnia lekarz.

Spirometria

To chwila prawdy dla palaczy, ale i podbudowujący test dla biegaczy. Na astmę, którą diagnozuje to badanie, choruje nawet 10% Polaków, jest więc szansa, że masz już za sobą tę próbę dmuchania do rurki z klipsem na nosie.

Pojemność życiowa płuc

Określana za pomocą spirometrii, jest miarą sprawności układu oddechowego. Pojemność życiowa płuc (VC - ang. vital capacity) to największa ilość powietrza, jaką jesteś w stanie wyrzucić z siebie po wcześniejszym maksymalnym wdechu.

Przeciętna pojemność życiowa wynosi około 4 litrów i zależy między innymi od płci, a w związku z tym również budowy ciała. Nie znaczy to, że drobna budowa z góry skazuje na porażkę. Aktywność fizyczna na odpowiednim poziomie prowadzi nawet do dwukrotnego zwiększenia pojemności życiowej.

Najbardziej wytrenowani sportowcy (a szczególnie pływacy) wykorzystują 90% pojemności życiowej swoich płuc, czyli o około 30% więcej niż przeciętny człowiek. Biegając regularnie z coraz większą intensywnością, aktywujesz przestrzeń płuc będącą rezerwą, której szkoda byłoby nie wykorzystać do budowania formy.

Badania wydolnościowe

"Są przeznaczone nie tylko dla zawodowców" - zapewnia Paweł Urbańczyk z Centrum Diagnostyki Sportowej Diagnostix.

Co więcej, oferta dla amatorów jest na tyle interesująca, że zapewnia sklasyfikowanie swojego poziomu wytrenowania na tle populacji, a nawet zestawienie z wynikami osiąganymi przez wyjadaczy biegowych tras.

Przeczytaj więcej o badaniach wydolnościowych: Badania wydolnościowe: Trening skrojony na miarę

Tętno

Próba wydolnościowa pozwala określić tętno maksymalne, które z reguły wylicza się tylko w dużym przybliżeniu ze wzoru "220 minus wiek". Zbadanie pracy serca w laboratorium pozwala też ustalić indywidualne strefy treningowe, które uczynią Twój wysiłek maksymalnie efektywnym.

Próba wydolnościowa pozwala również sprawdzić szybkość powrotu tętna po wysiłku do wartości spoczynkowych. Jest to wskaźnik adaptacji układu krążeniowo-oddechowego do treningów.

Jak zbadano, organizmy osób uprawiających sporty wytrzymałościowe normują tętno dużo szybciej niż ma to miejsce w przypadku osób niewytrenowanych. I jest to spora różnica - na poziomie odpowiednio np. 20 minut w stosunku do 100 minut.

Wentylacja minutowa płuc

Kiedy po pewnym okresie treningów główny wyznacznik wydolności - VO2max - stabilizuje się, wówczas do monitorowania postępu sportowego wykorzystuje się wentylacje minutową płuc (VE). Określa ona, ile powietrza przepływa przez Twoje płuca w ciągu minuty. W spoczynku jest to około 7 l/min, ale już w trakcie minuty intensywnego biegu u osoby wytrenowanej przez płuca przepływa nawet ponad 200 litrów mieszaniny gazów, czyli objętość naprawdę sporej beczki. Rekordowe osiągi w tym zakresie należą do kolarzy i maratończyków, co tylko potwierdza, że w budowaniu wytrzymałości góruje zwiększanie dystansu.

Maksymalny pobór tlenu

VO2max to papierek lakmusowy wydolności organizmu. Mierzy się go nieinwazyjną próbą z obciążeniem na bieżni, w której przyjemność biegu nieco zmniejsza maska z analizatorem gazów.

Typowe wartości max poboru tlenu u zdrowych osób wynoszą około 40 ml/kg/min. Im wyższa jest ta liczba, tym więcej tlenu potrafią wykorzystać mięśnie, by pozwoliły biegać szybciej i dalej. Warto więc ją zwiększyć, pytanie tylko, jak to zrobić.

Skuteczny jest trening w I zakresie, ale odnotowano też sukcesy, stosując interwał z odcinkami pokonywanymi w tempie na 3 km. 5-procentowa poprawa może się przełożyć np. na skrócenie 20-minutowego biegu na 5 km o 1,5 min. Niestety, wraz ze wzrostem VO2max zwiększa się też trudność jego poprawienia.

Wielkości dochodzące do 70-80 ml/kg/min udaje się osiągnąć tylko nielicznym zawodnikom. W tym zakresie VO2max zmieścił się na przykład Alberto Salazar, a Paul Tergat osiągnął nawet ponad 80 ml/kg/min.

Wskaźnik masy ciała BMI

Prosta kalkulacja pozwala określić właściwą masę ciała. Wynik znajdziesz na wydruku badania wydolnościowego lub obliczysz samodzielnie. Wystarczy wyliczyć iloraz masy (w kilogramach) i kwadratu wzrostu (w metrach). Prawidłowy wskaźnik powinien wynosić 18,5-24,9 km/m2, a wartości wykraczające poza tę wartość świadczą o nadwadze lub niedowadze.

Jeżeli z Twoich wyliczeń wynika, że masz problem z wagą, za bardzo się tym nie przejmuj i skup się na kolejnym parametrze. BMI u sportowców nie zawsze jest wiarygodnym wskaźnikiem.

Zawartość tłuszczu

Skład ciała pozwala ocenić "cielesne" efekty treningów. Te parametry są uważane za najskuteczniejsze w przypadku osób zrzucających nadmiar kilogramów. Jeżeli stosujesz dietę i trenujesz coraz więcej, a wskazówka wagi ani drgnie, to wcale nie oznacza, że nie robisz postępów.

Pomiar składu ciała wykaże duże zmiany, polegające głównie na zwiększeniu ilości masy mięśniowej - beztłuszczowej masy ciała (LBM - ang. lean body mass), a zmniejszeniu ilości tkanki tłuszczowej (FBM - ang. fat body mass).

Bardzo małą zawartość tłuszczu ma swobodnie biegająca (do czasu wylądowania na talerzu) dziczyzna. Nic dziwnego, że u biegaczy szybkich jak antylopy tłuszcz nie stanowi więcej niż 10% składu ich ciała.

Biegacz vs. król kanapy

"Podstawową cechą odróżniającą »serce sportowca« od serca osoby prowadzącej siedzący tryb życia jest przerost mięśnia serca, będący wynikiem adaptacji do wysiłku fizycznego" - twierdzi lekarz sportowy Monika Skrzypiec-Spring, powołana przez Polski Komitet Olimpijski do składu misji medycznej polskiej reprezentacji w Londynie.

Serce sportowca może być aż 2 razy większe od przeciętnego. U biegaczy normą nie jest też tętno spoczynkowe na przeciętnym poziomie 70 uderzeń/min. Rytm serca wytrzymałościowych wyczynowców zwalnia nawet do niespełna 30 uderzeń/min, ułatwiając wykonywaną non stop pracę.

Ale nie ma nic za darmo. Żeby zrekompensować mniejszą liczbę wyrzutów krwi, dochodzi do zwiększenia objętości tej dawki wypływającej z lewej komory serca. Ta objętość wyrzutowa w stanie spoczynku wynosi średnio 70 ml, a u sportowców wzrasta nawet do 120 ml.

  • 300 g - tyle waży serce przeciętnego człowieka, który sport ogląda tylko w telewizji.
  • 500 g - to waga, jaką może osiągać serce regularnie trenującego sportowca.
  • 800 g - to objętość serca wiodącego ze swoim właścicielem siedzący tryb życia.
  • 1350 g - to objętość serca poddawanego treningom.
  • 4-10 mmHg – o taką wartość możesz obniżyć swoje ciśnienie tętnicze krwi.

RW 11/2012

Komentarze

 (4)
ZOBACZ KOMENTARZE

REKLAMA

ZOBACZ RÓWNIEŻ Zamknij